Bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội đình Chiên Đàn

Ngày 14/8 tới đây (nhằm 14 tháng 7 âm lịch), lễ hội đình Chiên Đàn sẽ được tổ chức. Đây là hoạt động được tổ chức thường niên để ôn lại công đức của những bậc tiền nhân đã khai sơn, phá thạch lập nên địa hiệu Chiên Đàn; cũng là dịp để nhắc nhở, giáo dục truyền thống hiếu học, tinh thần đoàn kết cho các thế hệ con cháu. Điểm đáng chú ý, lễ hội đình Chiên Đàn năm nay sẽ do UBND huyện Phú Ninh tổ chức, thay vì UBND xã Tam Đàn hay Ban trị sự đình như những năm trước đây.

Lịch sử hình thành

Đình Chiên Đàn là một trong những công trình kiến trúc cổ lớn nhất Quảng Nam còn lại cho đến ngày hôm nay, hiện toạ lạc tại thôn Đàn Trung, xã Tam Đàn, huyện Phú Ninh. Một công trình kiến trúc nghệ thuật kiệt tác, qui mô hoành tráng có bề dày lịch sử hơn 400 năm nay vẫn còn tồn tại với dòng lịch sử phát triển của vùng đất Chiên Đàn.

Theo tư liệu lịch sử được lưu lại thì vào năm 1403, sau khi Hồ Hán Thương (nhà Hồ) đem đại quân đi đánh dẹp Chiêm Thành lập nên bốn châu Thăng- Hoa- Tư-Nghĩa nhưng tranh chấp đất đai giữa người Việt và người Chăm thường xuyên xảy ra. Đến năm 1473 (đời Hồng Đức), vua Lê Thánh Tông bình định xong vùng đất này thì cư dân người Việt mới định cư vững chắc. Khi đời sống nhân dân ổn định khá giả, công cuộc khai hoang mở ấp được hoàn thành, để tưởng nhớ công ơn những vị tiền nhân, tiền hiền, hậu hiền đã có công khai sơn phá thạch lập nên địa hiệu Chiên Đàn, cộng đồng dân cư xã Chiên Đàn xưa đã cùng nhau xây dựng một ngôi đình qui mô bề thế lớn nhất vùng thời bấy giờ. Với sự kết hợp giữa khối óc, bàn tay tài hoa của những người làng thợ Văn Hà, đình Chiên Đàn - sản phẩm văn hoá kiệt tác của nhân dân Chiên Đàn huyện Hà Đông xưa và Phú Ninh hôm nay được hình thành. Đình được xây dựng trên một khu đất cao, đình chính xây theo hình chữ nhất mặt xoay về hướng Đông-Nam. Vào đình chính phải qua một cổng tam quan, cuối bờ chải hai đầu hồi được trang trí hoa lá cách điệu. Mái hiên đắp hình hai con Kỳ lân. Vào bên trong, đình gồm 5 gian hai chái, có 30 cột bằng gỗ mít, ba gian giữa thờ, gian giữa lui về phía sau là Hậu tẩm. Trước điện thờ có gắn 3 bức hoành phi. Bên phải sân đình là nhà trù, nơi nghỉ ngơi của dân đinh đến canh gác; bên trái là nhà kho đựng lúa và tài sản của xã Chiên Đàn. Nhà võ ca được xây dựng phía trước cổng tam quan có mái che lớn như sân khấu để phục vụ diễn võ và ca hát cho người xem trong ngày lễ hội, (nay chỉ còn lại dấu vết 02 trụ).

image002 copy copy copy copy copy copy copy

Lễ hội đình Chiên Đàn được tổ chức hằng năm vào rằng tháng 7 âm lịch

Theo dòng lịch sử, đình Chiên Đàn thấm đượm những trang huyền thoại gắn với các vị anh hùng, các nhà khoa bảng, chí sĩ, danh nhân. Trải qua nhiều biến cố, mưa gió khắc nghiệt, đình Chiên Đàn xuống cấp phải trùng tu, sửa chữa nhiều lần, vào các năm 1932, 1955, 1967, 1972, 1996 và gần đây nhất là năm 2006. Dù vậy, kiến trúc của đình vẫn giữ được gần như nguyên vẹn.

Đình làng từ khi khởi dựng và trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, được phục vụ nhiều mục đích, từ thờ tự, tế lễ, là nhà hội đồng chung, nơi xử kiện, nộp sưu thuế, nghỉ cho khách lỡ độ đường, cũng là nơi vui chơi, nơi sinh hoạt ca hát, là lớp học... Đình làng còn được coi như biểu tượng của quyền lực làng xã, có chức năng như một ngôi nhà lớn của cộng đồng. Hằng năm, vào ngày đầu xuân, giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng ba âm lịch và đặc biệt vào dịp 14/7 âm lịch hằng năm, nhân dân làng Chiên Đàn, hội tụ về đình Chiên Đàn dâng hương tưởng nhớ anh linh tiên tổ, tiền hiền đã khai sơn lập làng và các vị anh hùng hào kiệt đã phụng sự, hy sinh cho Tổ quốc; cầu mong cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an; để ngợi ca những bậc tiền nhân; hướng về cội nguồn, truyền thống của dân tộc và thể hiện khát vọng vươn tới chân - thiện - mỹ của con người nơi đây. Lễ hội đình Chiên Đàn chứa đựng cả tín ngưỡng, phong tục tập quán, diễn xướng dân gian, văn nghệ dân gian nhằm đáp ứng những đòi hỏi trong đời sống sinh hoạt tinh thần của nhân dân trong làng. Việc tham dự lễ hội truyền thống là nhu cầu không thể thiếu được của nhân dân nhằm thỏa mãn khát vọng hướng về cội nguồn, đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh, cũng như nhu cầu giao lưu trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Với tầm quan trọng đó, ngày 30/12/2002, Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ra Quyết định số 39/2002/QĐ-BVHTT xếp hạng Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia đối với đình Chiên Đàn.

Khôi phục và phát triển

Những năm qua, lễ hội đình Chiên Đàn hằng năm đều được tổ chức vào ngày rằng tháng 7 âm lịch, do UBND xã Tam Đàn phối hợp Ban trị sự của đình tổ chức. Tuy nhiên, quy mô, nội dung còn đơn điệu, thiếu đầu tư. Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc trên địa bàn huyện, phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa, văn nghệ của nhân dân, đồng thời gắn kết di sản văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng ở địa phương; tạo điều kiện để duy trì và đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, văn nghệ tại địa phương; Ngày 03/6/2019, UBND huyện Phú Ninh đã ban hành Kế hoạch số 95 về khôi phục và phát triển Lễ hội đình Chiên Đàn giai đoạn 2019-2025.

image004 copy copy copy

Nhân dân dâng lễ vật cúng đình Chiên Đàn

Theo đó, UBND huyện sẽ nâng cấp lễ hội đình Chiên đàn lên quy mô cấp huyện. Tổ chức các hoạt động lễ hội trang trọng, chất lượng và hiệu quả hơn; phục dựng lại được các nghi lễ và các hoạt động văn hóa dân gian trước đây. Đồng thời từng bước đầu tư cơ sở hạ tầng, các hạng mục đã bị xuống cấp của đình. Cụ thể, huyện đã tiến hành khảo sát, đánh giá toàn diện thực trạng về di tích và lễ hội đình Chiên Đàn. Sau đó, xây dựng chương trình, cách thức tổ chức Lễ hội tại đình. Trong đó chú ý các nghi thức lễ, các bài cúng, lễ vật, các hoạt động trong lễ hội: các trò chơi dân gian, võ thuật, hát dân ca bài chòi, cờ làng, phục dựng lễ phá bồn (cầu mưa tháng 7AL), lễ vinh quy bái tổ (cậu ấm về làng), rước Ông Nghè... Đồng thời gắn việc khôi phục và phát triển Lễ hội với hoạt động du lịch tại địa phương. Đặc biệt gắn kết tour du lịch hồ Phú Ninh với các di tích trên địa bàn huyện nhằm phát triển du lịch Phú Ninh. Hiện nay, các bước chuẩn bị cho lễ hội đình Chiên Đàn tổ chức vào ngày 14/8 nhằm 14 tháng 7 âm lịch tới đây đang được UBND huyện chỉ đạo các ngành, địa phương, đơn vị phối hợp chặt chẽ, đồng bộ triển khai, để buổi lễ tổ chức trang nghiêm, chu đáo.

Việc khôi phục tổ chức lễ hội đình Chiên Đàn là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, góp phần bảo vệ, phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hoá và danh lam thắng cảnh trên địa bàn huyện.

Thêm ý kiến


Security code
Làm mới

Phuninh.gov.vn
Phú Ninh Đất và Người