Lá mùng 5

Trong bài "Cây cỏ nước Nam" của danh y Tuệ Tĩnh (Nguyễn Bá Tĩnh, thời Trần), sư thầy cho rằng cây cỏ quanh ta đều là một vị thuốc có công dụng nhất định, đặc biệt trong chữa bệnh cho nhân dân nước Nam. Trong những ngày cận kề mùng năm – Tết Đoàn Ngọ, người dân ở xứ Quảng, đặc biệt ở các vùng Tam Kỳ, Phú Ninh, Hội An khi đi chợ đều ghé mua một ít lá mùng năm về nhà phơi khô, nấu nước uống và xem như một phương thuốc, cũng là theo một thói quen đã ăn sâu thành nét văn hóa.

camkhe

Người dân mua lá mùng năm tại chợ Cẩm Khê Tam Phước

Thầy thuốc tại gia

Quả vậy, đã từ lâu các lương y gia truyền, bà con nông dân đã dùng thuốc Nam để cứu chữa bệnh. Đặc biệt đối với những vùng miền núi, hải đảo, vùng nông thôn thì các phương thuốc Nam quanh nhà luôn được ưu tiên sử dụng khi chưa tiếp cận kịp thời với thuốc tây và nền y học hiện đại. Hiện nay, trên các phương tiện nghe nhìn rất dễ dàng bắt gặp các trang báo, các bảng tin về công dụng của những cây cỏ quen thuộc đặc trị những bệnh "láng giềng" thường hay ghé thăm như lá lốt trị bệnh xương khớp, mồ hôi chân tay; sống đời (thuốc bỏng) trị bỏng; cây chó đẻ trị bệnh về gan... Bên cạnh đó, những phương pháp trị bệnh kết hợp đông tây y cũng đang được lựa chọn. Trong những cây thuốc đó đa phần là cây rau ăn thân, ăn lá dùng cho các bữa cơm thường ngày, những loài được dùng trong pha trà, chế nước.

Trong cuộc sống hiện đại, khi mà thuốc Tây chiếm ưu thế thì cây thuốc Nam không vì thế mà ít được mọi người quan tâm khi thế mạnh là vừa rẻ tiền, dễ kiếm và lại có dược liệu ổn định. Hiểu rõ đặc tính công dụng mỗi một loại cây cỏ, người dân Quảng Nam nói chung và Phú Ninh nói riêng đã tìm kiếm, sưu tầm chăm bón ngay tại vườn nhà (vườn thuốc Nam) và dùng khi cần. Theo quan niệm dân gian, dược lực của thuốc Nam kết tinh trong những ngày đầu tháng năm âm lịch và cao hơn nếu được đem phơi khô dưới cái nắng chính ngọ của ngày Tết Đoan Ngọ. Các loại cây được pha trộn với nhau đúng liều lượng sẽ có một công dụng nhất định trong bảo vệ, chữa các loại bệnh cho người dân. Điển hình như trẻ con nổi rôm sảy thì dùng 1 nắm lá bọ xít, xát ngò, 1 nắm huyết giận nấu nước tắm sẽ đỡ; đàn ông bụng bia, mỡ máu, huyết áp cao thì dùng khổ qua rừng cộng với lá vối để sắc nước uống thay trà là thấy hiệu quả...

Nét đẹp văn hóa

Những ngày này, ai có dịp ghé các chợ Cẩm Khê xã Tam Phước, chợ Thị trấn Phú Thịnh , chợ Tam Dân, chợ Chiên Đàn Kỳ Lý huyện Phú Ninh... đều ngỡ ngàng bởi hương thơm đặc trưng của những bó lá mùng năm được bày bán. Những bà, những mẹ, những chị quây hàng bên các vệ đường ven chợ với đủ các loại lá. Có lá quen thuộc gần gũi mà cũng có lá phải ngược tận các vùng đồi núi hay xuôi về vùng biển mới có.

chợ lá mùng 5 tại TT Phú Thịnh Phú Ninh

Chợ lá mùng năm tại Thị trấn Phú Thịnh, Phú Ninh

Tết Đoan Ngọ hay còn gọi Đoan Dương, ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, là một ngày Tết truyền thống tại một số nước Đông Á như Việt Nam, Đài Loan, Triều Tiên và Trung Quốc. Tết Đoan ngọ tồn tại từ lâu trong văn hoá dân gian Phương Đông và có ảnh hưởng đến sinh hoạt văn hoá. Ở Việt Nam, gọi ngày Tết Đoan Ngọ là Tết giết sâu bọ, là ngày phát động bắt sâu bọ, tiêu diệt bớt các loài gây hại cho cây trồng trên cánh đồng, trong đó nhiều loài sâu có thể ăn được và chúng được coi như là chất bổ dưỡng. Trong văn hóa người Việt thì ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch lại là ngày giỗ Quốc mẫu Âu Cơ. Trong dân gian lưu truyền câu ca dao:

Tháng Năm ngày tết Đoan Dương

Là ngày giỗ Mẹ Việt Thường Văn Lang.

Ngày Tết Đoan Ngọ tuy không thuộc ngày nghỉ lễ hằng năm nhưng dịp này, nếu ghé nhà nào, uống miếng nước, xơi chén trà mà không nghe hương thơm của chè cát, cái đăng đắng của khổ qua rừng, sự hăng nồng của tinh dầu lá vối là gia đình đó chưa ăn mùng năm một cách đúng nghĩa. Nếu ai chưa từng thử các hương vị quê hương đó, hãy một lần ghé các chợ và mua một bó lá các loại tầm 100.000 đồng về phơi khô, phơi đúng giờ Ngọ ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch càng tốt và sử dụng dần dần để nấu nước uống sẽ cảm nhận hết cái tinh hoa đất trời được kết tụ trong cây cỏ của ngày Tết mùng 5 tháng 5 âm lịch.

Cây cỏ quanh ta mỗi một loại đều có một công dụng nhất định. Để sử dụng một cách hiệu quả, người dân cần tìm hiểu kỹ và tham khảo ý kiến của các lương y, các vị cao niên cho hương vị Tết Đoan Ngọ nồng nàn và trọn vẹn./.

Đoàn Ngọc Tâm

Thêm ý kiến


Security code
Làm mới

Phuninh.gov.vn
Phú Ninh Đất và Người