Cách mạng tháng Tám (1945) ở Quảng Nam: nhạy bén, chớp thời cơ giành chính quyền

Những năm 1939 - 1944, phong trào cách mạng ở Quảng Nam gặp nhiều khó khăn do sự khủng bố gắt gao của thực dân Pháp; nhiều lần tổ chức đảng mất liên lạc với Trung ương và bị bể vỡ. Tuy nhiên, với tinh thần và ý chí cách mạng kiên cường, từ một vài đảng viên và chi bộ đảng ở cơ sở, các đồng chí liên tục liên lạc, kết nối với các đảng viên cốt cán trong tù để hoạt động, tổ chức đảng tiếp tục được gầy dựng và mở rộng.

Tháng 4 năm 1944, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam được thành lập gồm 3 đồng chí. Sau có, cấp ủy đã được thành lập trong các phủ, huyện Tam kỳ, Hội An, Duy Xuyên, Đại Lộc, Quế Sơn, Thăng Bình; lực lượng đảng viên ngày một tăng lên. Tháng 2 năm 1945, Tỉnh ủy tổ chức hội nghị, xác định nhiệm vụ cấp bách lúc này là phải lập lại tổ chức Đảng và Mặt trận Việt Minh các huyện. Nhận thức được nhiều chủ trương quan trọng, trong đó quan trọng là bản Chỉ thị ngày 12/3/1945 của Ban Thường vụ Trung ương Đảng Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta, Tỉnh ủy xác định tập trung lực lượng hướng vào mục tiêu khởi nghĩa giành chính quyền. Hội nghị Tỉnh ủy mở rộng vào tháng 5 năm 1945 đã quyết định kiện toàn Mặt trận Việt Minh tỉnh, lấy mật danh là Việt Minh Vụ Quang và củng cố hệ thống từ cơ sở lên phủ, huyện. Hội nghị chủ trương đẩy mạnh xây dựng khu căn cứ cách mạng từ Duy Xuyên - Quế Sơn - Giằng; đẩy mạnh móc nối xây dựng cơ sở trong thành phố Đà Nẵng, vùng xung yếu, vùng núi; đón tiếp tù chính trị trở về bố trí tham gia công tác và liên lạc với các nhà tù để tìm cách đưa cán bộ ra hoạt động. Sau hội nghị, Đảng bộ tỉnh tích cực đẩy nhanh chuẩn bị về vũ trang khởi nghĩa; nhóm Tân lập hiến bị tẩy chay, tổ chức thân Nhật bị cô lập. Tháng 6 năm 1945, Tỉnh ủy chủ trương phát triển đội tự vệ vũ trang cơ sở, xây dựng đội du kích Vũ Hùng thành lực lượng nòng cốt của tỉnh và bổ sung nhiều đảng viên cốt cán, tù chính trị vào Ban Chấp hành Việt Minh Vụ Quang.

image001 copy copy copy copy copy copy copy copy copy copy

Nhân dân Quảng Nam xuống đường đấu tranh năm 1945 (Tranh vẽ).

Đầu tháng 7 năm 1945, phong trào Việt Minh ở các tỉnh Trung Trung bộ lên cao; ảnh hưởng của cuộc khởi nghĩa Ba Tơ (Quảng Ngãi) lan rộng, các Tỉnh ủy Quảng Bình, Thừa Thiên, Quảng Nam, Quãng Ngãi, Bình Định, Khánh Hòa thống nhất tổ chức cuộc họp liên tịch để bàn kế hoạch phối hợp khởi nghĩa. Sau hội nghị các tỉnh miền Trung Trung bộ, cuộc khởi nghĩa ở Quảng Nam phát triển khẩn trương, sôi nổi. Các tổ chức lãnh đạo và lực lượng khởi nghĩa hình thành và sẵn sàng hành động. Đầu tháng 8 năm 1945, hầu hết các tổng và phần lớn các xã trong tỉnh lập xong Ủy ban Việt Minh và các đoàn thể cứu quốc; ta có cơ sở và tự vệ mật trong các công tư sở; ngay trong hàng ngũ của địch ta cũng có cơ sở trong đồn lính bảo an (Hội An), đồn bảo an binh Đà Nẵng, trong Sở hiến binh Nhật và một số lính lệ ở phủ, huyện.

Phong trào cách mạng toàn tỉnh và cả nước lên cao, bộ máy thống trị, tay sai của Nhật từ phủ, huyện đến cơ sở đã bị tê liệt, quần chúng được tập hợp dưới ngọn cờ hiệu triệu của Mặt trận Việt Minh sẵn sàng hưởng ứng khởi nghĩa. Nhận thấy thời cơ đã đến, đêm 13, ngày 14/8/1945, Tỉnh ủy tổ chức hội nghị đã xác định phát động toàn dân bạo động khởi nghĩa giành chính quyền. Mặc dù chưa nhận được mệnh lệnh Tổng khởi nghĩa trong toàn quốc của Ủy ban khởi nghĩa Trung ương, nhưng chủ trương của Quảng Nam đã kịp thời và phù hợp. Tỉnh ủy chủ trương dự kiến giành chính quyền ở các phủ, huyện trước, rồi sau đó tập hợp lực lượng giành chính quyền ở tỉnh lỵ Hội An. Tuy nhiên, Quốc dân đảng và bọn phản đế dự định tối 17/8/1945 sẽ tổ chức mittinh tại Hội An để bày trò ra mắt Chính quyền độc lập, đón tiếp quân Đồng Minh, phá kế hoạch khởi nghĩa của Việt Minh. Trước tình hình đó, Tỉnh ủy quyết định lệnh khởi nghĩa giành chính quyền ở Hội An vào đêm 17 rạng 18/8/1945; đồng thời mệnh lệnh khởi nghĩa ở các phủ, huyện. Chính quyền tỉnh lỵ về tay cách mạng vào sáng ngày 18/8/1945, tạo khí thế sôi nổi trong toàn tỉnh, lần lượt lan tỏa giành thắng lợi ở các phủ, huyện Duy Xuyên, Điện Bàn, Thăng Bình, Tam Kỳ, Tiên Phước, Quế Sơn, Đại Lộc, chỉ trong vòng 1 ngày 18/8/1945. Đến 28/8/1945, cách mạng giành thắng lợi tại Quảng Nam, Đà Nẵng.

Ngày 2/9/1945, tại thị xã Hội An, Tỉnh ủy và Ủy ban Việt Minh tỉnh tổ chức mittinh mừng thắng lợi cuộc Tổng khởi nghĩa và ra mắt Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Quảng Nam.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Quảng Nam thành công rực rỡ. Thắng lợi khởi nghĩa ngày 18/8/1945 của Quảng Nam là một trong những tỉnh khởi nghĩa sớm nhất thắng lợi trọn vẹn, góp phần hỗ trợ, thúc đẩy Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trên toàn quốc giành thắng lợi trọn vẹn; lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đầu tiên vào ngày 2/9/1945.

Kỷ niệm 75 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9 trong bối cảnh cả nước và các địa phương, đơn vị tổ chức Đại hội đảng các cấp, tiến tới Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Nam lần thứ XXII và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng; trong hoàn cảnh đất nước phải mạnh mẽ, sáng tạo và hiệu quả trong thực hiện hai nhiệm vụ kép, chiến lược là đẩy mạnh phòng, chống đại dịch Covid - 19 và thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế, đảm bảo tốc độ tăng trưởng ổn định, hạn chế thấp nhất những tác động đối với nền kinh tế do đại dịch Covid-19 gây ra, càng khơi dậy niềm tự hào, ý chí, quyết tâm của toàn dân tộc. Toàn đảng, toàn dân, toàn quân chung sức, đồng lòng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; tiếp tục sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

BBT

Phuninh.gov.vn
Phú Ninh Đất và Người