. KỶ NIỆM 75 NĂM CÁCH MẠNG THÁNG TÁM VÀ QUỐC KHÁNH 2/9 (1945-2020)

SỨ MỆNH LỊCH SỬ "CHI BỘ SÔNG" ĐÃ HOÀN THÀNH

Sau hội nghị Tỉnh ủy tháng 10 năm 1940 chi bộ ghép Trường Xuân-Xuân Trung-Phú Ninh chính thức được thành lập tại nhà bà Bếp (mẹ đồng chí Nguyễn Dậu). Để che mắt mật thám, chi bộ ghép này sau đó đổi tên thành chi bộ Sông, còn gọi là chi bộ đặc biệt vì nhận sứ mệnh lãnh đạo phong trào cách mạng nội ô Tam Kỳ và các xã cánh Tây bắc của phủ trước tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.

Tháng 10 năm 1940, Tỉnh ủy Quảng Nam triệu tập Hội nghị Tỉnh ủy tại chùa Hang để triển khai những nhiệm vụ quan trọng, trong đó có nội dung khẩn trương thành lập những hội bí mật như công hội, nông hội, phản đế hội... tăng cường giáo dục đảng viên, quần chúng về tinh thần đấu tranh cách mạng; củng cố tổ chức Đảng từ phủ đến huyện, phát triển thêm đảng viên và thống nhất các hội là hội phản đế để chuẩn bị lực lượng cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

image002 copy copy copy

Đồng chí Trương Kiểm ( Trương Chí Cương)

Bí thư Phủ ủy Tam Kỳ (1941-1942)

Sau hội nghị, tổ chức Đảng và phong trào quần chúng đang có sự chuyển biến theo tinh thần nghị quyết của Tỉnh ủy thì đến tháng 4/1941,Tam Kỳ xảy ra khủng bố lớn, nhiểu cán bộ đảng viên bị địch bắt giam cầm, tra tấn ở nhiều nơi như Hội An, Buôn Ma Thuột...Tuy nhiên tổ chức cơ sở Đảng không bị tổn thất lớn, bởi số đông bị bắt là quần chúng. Lúc này chi bộ ghép Trường Xuân vẫn giữ vững nền nếp sinh hoạt. Cùng thời gian này đồng chí Trương Kiểm (Trương Chí Cương) được Tỉnh ủy phân công về làm Bí thư Phủ ủy Tam Kỳ. Cuối năm 1941 từ Phủ ủy đến các chi bộ được nối lại hoạt động. Để che mắt mật thám, chi bộ ghép Trường Xuân hoạt động sát nội ô Tam Kỳ đổi tên thành chi bộ Sông, còn gọi là chi bộ đặc biệt, bởi chi bộ được giao nhiệm vụ phụ trách nội ô Tam Kỳ và các xã cánh Tây bắc của phủ. Chi bộ lúc này có 9 đảng viên do đồng chí Nguyễn Dậu làm Bí thư. Về tổ chức quần chúng, ngoài tổ chức Cứu tế đỏ, các đoàn thể nông dân, thanh niên, phụ nữ, công hội trước đây nay được củng cố về tổ chức, kết nạp thêm hội viên và thống nhất lấy tên là đoàn thể cứu quốc. Tại nội ô Tam Kỳ thành lập thêm các tổ công nhân cứu quốc gồm những lao động như kéo xe, khuân vác, thợ may, thợ rèn.

Cùng thời gian này, dưới sự lãnh đạo của chi bộ Sông, các địa phương Xuân Trung, Trường Xuân, Phú Ninh, Ngọc Thọ đều thành lập Ban vận động cứu quốc, lôi kéo một số thân hào, lý hương, địa chủ, phú nông tiến bộ, có tinh thần yêu nước tham gia đoàn thể cứu quốc. Một số nơi bắt đầu tổ chức được đội tự vệ, bí mật luyện tập võ nghệ và quân sự; các thợ rèn ở Chợ Lò, Xuân Trung, Phú Trà cung cấp gươm dao, giáo mác cho đội tự vệ luyện tập. Các tổ chức biến tướng khác như hội tương tế, đồng dân, đá bóng... cũng được vận động quần chúng duy trì sinh hoạt. Phong trào quần chúng đang lên, Tết Nguyên Đán năm 1942, chi bộ Sông tiếp tục lãnh đạo cán bộ và quần chúng Nhân dân đồng loạt treo băng, cờ và rải truyền đơn tập trung vào những nơi đông người như chợ Tam Kỳ, Chiên Đàn, Quán Rường, Cẩm Khê, Khánh Thọ, Cây Sanh... kêu gọi Nhân dân tham gia tổ chức Việt Minh, đánh đuổi Nhật-Pháp giành độc lập cho Tổ quốc. Sau đó hàng loạt cuộc mitting khắp nơi nổ ra, có hàng trăm lượt người tham gia. Dưới sự lãnh đạo của chi bộ Sông mà nòng cốt là đảng viên chi bộ, nhiều nơi biến thành cuộc biểu tình, đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ. Cụ thể là đấu tranh với địch để chống bắt dân đi phu, chống phá lúa trồng đậu phộng, chống lệnh cấm làm muối và có nơi tổ chức đánh lại bọn "lính lệ" chuyên bắt, cướp dầu phụng của dân; các địa phương tiêu biểu cho phong trào này như Thạnh Mỹ-Tam Phước, Chiên Đàn-Tam Đàn, Trường Xuân và Tam Ngọc.

Chỉ trong một thời gian ngắn từ cuối năm 1941 đến đầu năm 1942 phong trào cách mạng tiếp tục dâng cao; toàn Phủ ủy có 16 chi bộ, trên 80 đảng viên và hàng trăm đoàn thể cứu quốc, trong đó chi bộ Sông đã phát triển lên 14 đảng viên, chi bộ có số đảng viên đông nhất trong số 16 chi bộ trực thuộc Phủ ủy lúc này.

Phong trào cách mạng sau đó bị địch phát hiện, chúng tập trung mật thám đầu sỏ về Tam Kỳ để khai thác, truy lùng bắt bớ những người tình nghi "Cộng sản". Chúng tổ chức nhiều lực lượng ngày đêm vây ráp, truy bắt các tổ chức Đảng, đảng viên và những người theo Việt Minh. Trong đợt địch tập trung đánh phá từ tháng 2 đến cuối tháng 8 năm 1942, Tam Kỳ có hơn 180 người vừa cán bộ, đảng viên và quần chúng Nhân dân yêu nước bị địch bắt giam cầm, tra tấn, trong đó đồng chí Bí thư Phủ ủy Trương Kiểm bị bắt và kết án 12 năm tù, đồng chí Đào Thuần Thăng 10 năm tù, đồng chí Nguyễn Dậu-Bí thư chi bộ Sông cùng nhiều đồng chí khác hy sinh và chi bộ Sông rút vào hoạt động bí mật từ đó để bảo tồn lực lượng ./.

Trương Thành

Phuninh.gov.vn
Phú Ninh Đất và Người