"Tết thầy" xưa và nay

Câu thành ngữ "mồng một tết cha, mồng hai tết mẹ, mồng ba tết thầy" bao đời nay được người Việt Nam lưu truyền để ghi nhớ về cội nguồn, "tôn sư trọng đạo" với tấm lòng thành kính. Dẫu "Tết thầy" xưa và nay có nhiều thay đổi, nhưng trong tâm thức mỗi người dân Việt, nhớ về người thầy trong những ngày vui Tết là truyền thống không bao giờ mất.

Với người Việt, Tết là khoảng thời gian để cả gia đình trở về quây quần, sum vầy bên nhau, cùng nhau gói bánh chưng, dọn dẹp nhà cửa, mừng tuổi ông bà, cha mẹ. Do đó, "mùng 1 Tết cha" có nghĩa là sáng ngày mồng 1 Tết, vợ chồng con cái, anh em ruột thịt sẽ tập trung bên nội để cúng bái gia tiên và chúc Tết ông bà, cha mẹ để tỏ lòng thành kính. Đến ngày mùng 2 Tết, vợ chồng con cái sẽ "khởi hành" sang thăm hỏi và chúc Tết bên nhà ngoại với các nghi thức cũng trang trọng và thành kính như bên nhà nội.

Sang mùng 3, người Việt thường dành riêng để đi Tết thầy giáo. Thầy Hồ Chủ - nguyên Phó Hiệu trưởng trường Tam Dân 3, giai đoạn những năm 1970, nay tuổi đã ngoài 80, cho hay: Ngày xưa, tuy chế độ thi cử rất nghiêm ngặt với ba kỳ thi hương, thi hội, thi đình, song lại rất ít giáo chức, rất ít trường công, hầu hết là các lớp tư. Có thể thầy mở lớp dạy học tại nhà, cũng có thể một gia đình khá giả mời thầy tới, nuôi thầy dạy con ăn học, xóm làng xung quanh gửi con đến thụ giáo, không phải nộp học phí, chỉ ngày lễ tết, cha mẹ học trò mới tới cám ơn thầy, lễ tết tùy tâm, tùy cảnh. Giàu có thì thúng gạo nếp, con gà, bộ quần áo..., nghèo thì cơi trầu, be rượu cũng là quý. Vật chất tuy không nhiều nhưng sự trọng thị, tri ân thì thật là cung kính. Với tôi đã nghỉ hưu trên 20 năm rồi, nhưng tết năm nào cũng được nhiều học trò về thăm, chúc tết. Học trò của tôi, có người mái tóc cũng đã bạc màu thời gian, nhiều người không chỉ thành nhân mà cả thành danh, thế nhưng lòng tôn kính người giáo viên đã tận tụy, hết lòng yêu thương truyền đạt kiến thức, dạy dỗ điều hay lẽ phải ở đời thì vẫn nguyên vẹn. "Với chúng tôi đây là điều rất cảm động. Là món quà mà cuộc đời đã ban tặng cho nghề của chúng tôi", - thầy Hồ Chủ nói.

tet6

Học trò thăm thầy cô.

Thầy ở đây cũng không bó hẹp trong phạm vi thầy giáo dạy chữ mà cả những người thầy dạy nghề như nghề mộc, nghề may, nghề bốc thuốc..., thầy dạy các bộ môn nghệ thuật như đàn, hát, vẽ, múa... Vào ngày này, các trò dù ở độ tuổi nào, địa vị ra sao, cũng đều cố gắng tụ tập để cùng tới thăm hỏi và chúc Tết thầy cô và gia đình. Đây vừa là dịp thăm hỏi, tỏ lòng biết ơn thầy cô đã dạy dỗ, vừa là thời điểm để bạn bè có cơ hội gặp gỡ, giao lưu và chúc nhau gặp nhiều điều may trong những ngày Tết đến, xuân về.

Thầy Hồ Chủ cho biết thêm: "Lễ vật mang theo để dâng kính thầy cô khi xưa không nặng về vật chất, không phân biệt chức vụ, vị trí xã hội, lũ học trò cứ tự phục vụ bánh kẹo, rồi ngồi quây quần tâm sự, nghe thầy cô hỏi chuyện và thông báo cho thầy cô về công việc, gia đình năm qua cũng như những dự định sắp tới... Mùng 3 Tết thầy trôi qua trong bầu không khí đầm ấm tình thầy trò như vậy và nó đã trở thành nét đẹp truyền thống không thay đổi trong tâm thức của những học trò năm xưa...".

Theo thầy Trương Thành – Chủ tịch Hội khuyến học, Chủ tịch hội Cựu giáo chức huyện Phú Ninh: Kể từ khi Nhà nước lấy ngày 20/11 hằng năm là ngày Hiến chương các nhà giáo, mùng 3 Tết thầy dường như đã chuyển dần sang ngày này. Và theo quan điểm của nhiều người, "Tết thầy" ngày nay đã có nhiều thay đổi, có vẻ như nó đã bị thương mại hóa. Thầy Thành cho rằng: "Thời kinh tế thị trường hôm nay rất dễ để mọi thứ nhìn từ quan điểm, trở nên thương mại hóa hết, nét đẹp truyền thống "mùng 3 tết thầy" cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, đó cũng chỉ là cá biệt. Bởi đa số học trò đến "Tết thầy" vẫn với cả tấm lòng, ý nghĩ tốt đẹp, trân trọng và biết ơn. Với tinh thần "tôn sư trọng đạo," người Việt luôn quan niệm "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư" (một chữ là thầy, nửa chữ cũng là thầy) và người Việt cũng thường nhắc nhau "Không thầy đố mày làm nên" để nói về công lao dạy dỗ của các thầy, cô giáo trong cuộc đời mỗi con người. Nhưng ở thời hiện đại "Tết thầy" cũng trở nên "đặc biệt". "Đặc biệt" ở đây là thay vì trực tiếp đến chúc Tết thầy cô giáo, học sinh gửi lời chúc qua điện thoại hay Facebook. Nhưng dù chúc qua hình thức nào thì vẫn đáng trân trọng vì đó là tình cảm chân thành của các em học sinh. Học trò thời nay rất thoải mái, tự nhiên, gần gũi khi thể hiện tình cảm với thầy cô của mình". Tôn sư trọng đạo vì thế mãi là một đạo lý cơ bản trong lẽ làm người. Chính đạo lý này làm nên nét đẹp đậm chất nhân văn nhất mà cha ông truyền lại cho chúng ta và rất cần mỗi thế hệ nối tiếp nhau gìn giữ, phát huy.

Dẫu "Tết thầy" thời nay có nhiều thay đổi, nhưng với những người thầy chân chính, món quà không tỷ lệ thuận với tấm lòng của học trò đối với thầy. Nếu ngày xưa trò đến thăm thầy với gói trà, lạng mứt... thì ngày nay món quà Tết thầy đã phong phú và đa dạng hơn, song bản chất tốt đẹp của việc Tết thầy vẫn vậy, vì luôn thể hiện tấm lòng, tình cảm và sự biết ơn của trò đối với thầy, cô giáo./.

Xuân Khánh

Phuninh.gov.vn
Phú Ninh Đất và Người